Арав.мн

2001 оны Нобелийн шагнал - Физикийн салбар

2001 оны Нобелийн шагнал - Физикийн салбар

Материйн онцгой төлөв болох Бозе-Эйнштейний тунамал (БЭТ) төлөвийн үзэгдлийг 1924 онд Энэтхэгийн физикч Бозе болон Германы физикч Эйнштейн нар анхлан онолоор таамагласан. Бүхэл спинтэй бөөмсийг бозон, бутархай спинтей бөөмсийг фермион гэдэг. Бозе бөөмс нь нэг төлөвт олноор тунаж болдог бол ферми бөөмс  Паулын хоригийн зарчмаар нэг төлөвт зөвхөн нэг бөөм оршдог. Хоёр буюу түүнээс олон ферми бөөм нэг төлөвт байж болохгүй.

Бозе бөөмсөөс тогтох хийг маш бага температурт хөргөхөд, хийн төлөв нь БЭТ-д шилждэг. БЭТ төлөвт олон тооны хийн атомууд (голдуу 103 - 106 тооны) нь конденсацлагдан нэгэн цул болж бүгдээрээ ижил квант төлөвт ордог ба нэгэн адил долгион функцээр дүрслэгдэх боломжтой. Ингэснээр квант үзэгдэл болох долгион функцийн интерференц нь ажиглагдахуйц болдог.

Рубиды, натри, лити  зэрэг атомт хийн хувьд шингэрүүлсэн сул харилцан үйлчлэлцэж буй БЭТ-ийг Eric A. Cornell, Wolfgang Ketterle, Carl E. Wieman  нар туршлагаар 1995 онд гарган авсан юм. Улмаар 2001 онд энэхүү ололтод физикийн Нобелийн шагнал олгосон билээ. Үүнээс хойш бүх л тогтвортой шүлтийн  болон устөрөгчийн атомуудын хувьд, мөн 2-атомт молекул  бүхий хийгээр БЭТ-ийг туршлагаар гарган авсан байна.

БЭТ нь өндөр нарийвчлалтай атомын интерферометр болон хэт шингэний судалгаа гэх мэт олон салбарт чухал ач холбогдолтой.  

Шингэрүүлсэн сул харилцан үйлчлэлийн ойролцоололд атом бүр нь эргэн тойрныхоо атомуудын үйлчлэлийг конденсацийн тухайн цэг дээрх нягтад пропорционал болох эффектив потенциал энерги-ээр (дундаж орны ойролцоолол) дамжуулан авч байна гэж үздэг. Мөн квант флуктуац нь маш бага гэж үзнэ. Энэхүү нөхцөлийн үед абсолют тэг (0К эсвэл -273С) температурт хийн динамикийг Гросс-Питаевскийн тэгшитгэл гэж нэрлэгдэх шугаман бус Шредингерийн тэгшитгэлийн шийдээр дүрсэлж болдог.


01

БЭК-ийн туршлагаар гаргаж авсан зураг



10

/10
Үнэлгээ өгөх

Холбоотой мэдээ



Сэтгэгдэл (0)


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд ARAV.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.


Сэтгэгдэл бичигдээгүй байна

Quiz game - Start
100 Секунд 7 хоногийн шилдэг
Javhlan
01Javhlan Dashdorj
52,800 оноо
Rigunn
02Rigunn Rigunn
49,300 оноо
Bayarmaa
03Bayarmaa Lh
39,000 оноо
Davaa
04Davaa Munkh
27,900 оноо
Nyamdavaa
05Nyamdavaa Demberel
23,100 оноо
Mig
06Mig Mig
20,700 оноо
Г.Х
07Г.Х Билгүүн
2,900 оноо
Сайхна
08Сайхна Сайхна
2,500 оноо
Hatan
09Hatan Baatar
2,400 оноо
таны овог,
10таны овог, нэр
оноо
Үгийн сүлжээ - Start
Үгийн сүлжээний ялагчид
Waves
01Waves Silvermist
1 цаг 6 минут 50 секунд
Ganaa
02Ganaa GT
1 цаг 8 минут 57 секунд
Undrakh
03Undrakh Chimeddorj
1 цаг 9 минут 15 секунд
Сүхболд
04Сүхболд Х.
1 цаг 10 минут 44 секунд
Zandaa
05Zandaa Goosh
1 цаг 35 минут 59 секунд
Altantsooj
06Altantsooj Batsukh
1 цаг 54 минут 24 секунд
Mujaan
07Mujaan Mujaan
3 цаг 26 минут 52 секунд
Bayarkhangai
08Bayarkhangai Khishig-ochir
4 цаг 1 минут 7 секунд
Болор
09Болор Эрдэнэ
4 цаг 24 минут 32 секунд
Мягмарсүрэн
10Мягмарсүрэн Балдан
5 цаг 32 минут