Арав.мн

2001 оны Нобелийн шагнал - Физикийн салбар

2001 оны Нобелийн шагнал - Физикийн салбар

Материйн онцгой төлөв болох Бозе-Эйнштейний тунамал (БЭТ) төлөвийн үзэгдлийг 1924 онд Энэтхэгийн физикч Бозе болон Германы физикч Эйнштейн нар анхлан онолоор таамагласан. Бүхэл спинтэй бөөмсийг бозон, бутархай спинтей бөөмсийг фермион гэдэг. Бозе бөөмс нь нэг төлөвт олноор тунаж болдог бол ферми бөөмс  Паулын хоригийн зарчмаар нэг төлөвт зөвхөн нэг бөөм оршдог. Хоёр буюу түүнээс олон ферми бөөм нэг төлөвт байж болохгүй.

Бозе бөөмсөөс тогтох хийг маш бага температурт хөргөхөд, хийн төлөв нь БЭТ-д шилждэг. БЭТ төлөвт олон тооны хийн атомууд (голдуу 103 - 106 тооны) нь конденсацлагдан нэгэн цул болж бүгдээрээ ижил квант төлөвт ордог ба нэгэн адил долгион функцээр дүрслэгдэх боломжтой. Ингэснээр квант үзэгдэл болох долгион функцийн интерференц нь ажиглагдахуйц болдог.

Рубиды, натри, лити  зэрэг атомт хийн хувьд шингэрүүлсэн сул харилцан үйлчлэлцэж буй БЭТ-ийг Eric A. Cornell, Wolfgang Ketterle, Carl E. Wieman  нар туршлагаар 1995 онд гарган авсан юм. Улмаар 2001 онд энэхүү ололтод физикийн Нобелийн шагнал олгосон билээ. Үүнээс хойш бүх л тогтвортой шүлтийн  болон устөрөгчийн атомуудын хувьд, мөн 2-атомт молекул  бүхий хийгээр БЭТ-ийг туршлагаар гарган авсан байна.

БЭТ нь өндөр нарийвчлалтай атомын интерферометр болон хэт шингэний судалгаа гэх мэт олон салбарт чухал ач холбогдолтой.  

Шингэрүүлсэн сул харилцан үйлчлэлийн ойролцоололд атом бүр нь эргэн тойрныхоо атомуудын үйлчлэлийг конденсацийн тухайн цэг дээрх нягтад пропорционал болох эффектив потенциал энерги-ээр (дундаж орны ойролцоолол) дамжуулан авч байна гэж үздэг. Мөн квант флуктуац нь маш бага гэж үзнэ. Энэхүү нөхцөлийн үед абсолют тэг (0К эсвэл -273С) температурт хийн динамикийг Гросс-Питаевскийн тэгшитгэл гэж нэрлэгдэх шугаман бус Шредингерийн тэгшитгэлийн шийдээр дүрсэлж болдог.


01

БЭК-ийн туршлагаар гаргаж авсан зураг



10

/10
Үнэлгээ өгөх

Холбоотой мэдээ



Сэтгэгдэл (0)


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд ARAV.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.


Сэтгэгдэл бичигдээгүй байна

Quiz game - Start
100 Секунд 7 хоногийн шилдэг
Bilguun
01Bilguun Buuwuu
98,800 оноо
таны овог,
02таны овог, нэр
оноо
таны овог,
03таны овог, нэр
оноо
таны овог,
04таны овог, нэр
оноо
таны овог,
05таны овог, нэр
оноо
таны овог,
06таны овог, нэр
оноо
таны овог,
07таны овог, нэр
оноо
таны овог,
08таны овог, нэр
оноо
таны овог,
09таны овог, нэр
оноо
таны овог,
10таны овог, нэр
оноо
Үгийн сүлжээ - Start
Үгийн сүлжээний ялагчид
Emch
01Emch Li Yafei
21 минут 50 секунд
Ганхуяг
02Ганхуяг Ариунтуяа
27 минут 22 секунд
Ган-Эрдэнэ
03Ган-Эрдэнэ Сугаржавын
30 минут 17 секунд
Mujaan
04Mujaan Mujaan
31 минут 22 секунд
Ganaa
05Ganaa GT
38 минут 22 секунд
Ц.
06Ц. Энхжаргал
40 минут 49 секунд
Дэмбээ
07Дэмбээ Чонод
43 минут 41 секунд
Дашдэмбэрэл
08Дашдэмбэрэл Азжаргал
48 минут 1 секунд
Дүүгээ
09Дүүгээ Дүүгээ
48 минут 56 секунд
Battsengel
10Battsengel BL
1 цаг 2 минут 25 секунд